Twoje dziecko w domu rozmawia swobodnie, śmieje się, opowiada o swoich przeżyciach i zadaje mnóstwo pytań. Kiedy jednak idzie do przedszkola, szkoły lub spotyka obce osoby, nagle przestaje mówić. Nie odpowiada nauczycielom, nie odzywa się do rówieśników, a czasami nawet nie jest w stanie powiedzieć prostego „dzień dobry”. Wielu rodziców zastanawia się wtedy, czy jest to zwykła nieśmiałość, czy może coś znacznie poważniejszego.
Jedną z możliwych przyczyn takiego zachowania jest mutyzm wybiórczy – zaburzenie lękowe, które sprawia, że dziecko potrafi mówić, ale w określonych sytuacjach nie jest w stanie tego zrobić.
Czym jest mutyzm wybiórczy?
Mutyzm wybiórczy to zaburzenie polegające na tym, że dziecko mówi swobodnie w jednych sytuacjach, natomiast w innych konsekwentnie milczy, mimo że posiada prawidłowo rozwiniętą mowę i rozumie kierowane do niego komunikaty.
Najczęściej dziecko rozmawia bez problemu w domu z rodzicami lub rodzeństwem, natomiast całkowicie przestaje mówić w przedszkolu, szkole, gabinecie lekarskim lub podczas kontaktu z osobami spoza najbliższej rodziny.
Co ważne, nie jest to świadoma odmowa rozmowy ani przejaw niegrzeczności. Dziecko bardzo często chciałoby odpowiedzieć, ale silny lęk dosłownie blokuje możliwość wypowiedzenia słów.
Jakie są objawy mutyzmu wybiórczego?
Najbardziej charakterystycznym objawem jest utrzymujące się milczenie w określonych sytuacjach społecznych przy jednoczesnym prawidłowym mówieniu w innych miejscach.
Dziecko może nie odpowiadać na pytania nauczyciela, nie prosić o pomoc, nie uczestniczyć w rozmowach z rówieśnikami ani nie zgłaszać swoich potrzeb. Często komunikuje się gestami, kiwaniem głowy lub wskazywaniem przedmiotów.
Niektóre dzieci unikają również kontaktu wzrokowego, sprawiają wrażenie bardzo spiętych, zamierają w bezruchu lub wycofują się z aktywności grupowych. Zdarza się, że nauczyciele błędnie interpretują takie zachowanie jako upór, nieśmiałość lub brak wychowania.
Mutyzm wybiórczy a nieśmiałość – jaka jest różnica?
Choć oba zjawiska mogą wyglądać podobnie, nie są tym samym.
Nieśmiałe dziecko zazwyczaj po pewnym czasie oswaja się z nową sytuacją i stopniowo zaczyna rozmawiać. W przypadku mutyzmu wybiórczego problem utrzymuje się znacznie dłużej i nie mija mimo upływu czasu.
Dziecko z mutyzmem często bardzo chciałoby odpowiedzieć na pytanie lub porozmawiać z kolegami, jednak odczuwa tak silny lęk, że nie jest w stanie wydobyć z siebie głosu. To nie brak chęci, lecz reakcja organizmu na stres.
Co może być przyczyną mutyzmu wybiórczego?
Dokładna przyczyna nie została jednoznacznie poznana, jednak wiadomo, że mutyzm wybiórczy najczęściej ma podłoże lękowe.
Dzieci z tym zaburzeniem często cechują się dużą wrażliwością, ostrożnością i silnym przeżywaniem nowych sytuacji. U części z nich występują również inne zaburzenia lękowe lub obciążenia rodzinne związane z lękiem.
Mutyzm wybiórczy nie jest skutkiem złego wychowania ani błędów popełnionych przez rodziców. Nie wynika również z lenistwa czy braku motywacji dziecka.
Jak zachowywać się wobec dziecka z mutyzmem?
Najważniejsze jest ograniczenie presji związanej z mówieniem. Częste pytania typu: „No powiedz coś”, „Dlaczego się nie odzywasz?” czy „Przecież w domu normalnie rozmawiasz” zwykle nasilają lęk i utrudniają przełamanie trudności.
Dziecko potrzebuje poczucia bezpieczeństwa oraz spokojnego budowania zaufania. Warto pozwolić mu komunikować się w taki sposób, jaki jest dla niego w danym momencie możliwy, jednocześnie stopniowo zachęcając do podejmowania prób mówienia w komfortowych warunkach.
Ogromne znaczenie ma również współpraca rodziców z przedszkolem lub szkołą. Nauczyciele powinni wiedzieć, że milczenie dziecka nie wynika z braku wychowania ani złośliwości.
Czy mutyzm wybiórczy można skutecznie leczyć?
Tak. Im wcześniej zostanie rozpoznany problem, tym większa szansa na szybkie osiągnięcie poprawy.
Podstawą jest odpowiednio zaplanowana terapia, która stopniowo pomaga dziecku zmniejszyć poziom lęku oraz odzyskać swobodę komunikowania się w różnych sytuacjach.
Proces terapii wymaga cierpliwości i współpracy rodziców, specjalistów oraz nauczycieli. Nie polega na zmuszaniu dziecka do mówienia, lecz na budowaniu poczucia bezpieczeństwa i stopniowym rozszerzaniu sytuacji, w których dziecko zaczyna komunikować się werbalnie.
Jak wygląda diagnoza mutyzmu wybiórczego?
Diagnoza rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu z rodzicami dotyczącego rozwoju dziecka oraz sytuacji, w których pojawia się problem.
Specjalista ocenia rozwój mowy, funkcjonowanie emocjonalne oraz zachowanie dziecka. W razie potrzeby przeprowadzane są również konsultacje z psychologiem, logopedą lub innymi specjalistami, aby wykluczyć inne przyczyny trudności komunikacyjnych.
Bardzo ważne jest odróżnienie mutyzmu wybiórczego od opóźnionego rozwoju mowy, zaburzeń językowych, zaburzeń ze spektrum autyzmu czy problemów ze słuchem.
Mutyzm wybiórczy – Logopeda dziecięcy Gliwice w Poradni FOCUS
Choć mutyzm wybiórczy jest przede wszystkim zaburzeniem o podłożu lękowym, bardzo ważną rolę w procesie diagnozy i terapii odgrywa również logopeda. Specjalista ocenia rozwój mowy, sprawność narządów artykulacyjnych oraz kompetencje komunikacyjne dziecka, pomagając wykluczyć zaburzenia językowe lub artykulacyjne, które mogłyby współwystępować z mutyzmem wybiórczym.
W Poradni FOCUS w Gliwicach logopedzi współpracują z psychologami oraz innymi specjalistami, dzięki czemu możliwe jest kompleksowe spojrzenie na trudności dziecka. Jeżeli Twoje dziecko mówi swobodnie w domu, ale milczy w przedszkolu, szkole lub podczas kontaktu z obcymi osobami, nie warto czekać, aż problem ustąpi samoistnie. Wczesna diagnoza oraz odpowiednio dobrane wsparcie znacząco zwiększają szansę na przełamanie lęku i swobodny rozwój komunikacji.
Artykuł sponsorowany
